شناخت جنوبگان و قطب جنوب سرزمین اسرار آمیز – زیر ذره بین

  • راستی این سرزمین اسرار آمیز قطب جنوب چه ویژگیهایی دارد، مختصات آن چیست؟

  • آیا خرس های قطبی و پنگوئن ها زیستگاه مشترکی دارند؟

  • آیا براستی ما از این تنها زیستگاه بشر به درستی نگهبانی خواهیم کرد؟

در 16 جولای سال 1872 روآلد آموندسن  در نروژ چشم به جهان گشود .هرچند مادر روآلد آرزو داشت هر 4 فرزندش پزشك شوند، اما حس ماجراجويي براي سفر بر روي آبهاي پر از يخ، روآلد را واداشت كه مسيري ديگر را انتخاب كند.

اينجا بود كه روآلد تصميم نهايي خودش را گرفت و براي فراموشي غم از دست دادن مادر، زندگي بر روي دريا را برگزيد.  در اين ساليان آموندسن با كشتي راهي آبهاي پر از يخِ گرينلند شد. آموندسن در اين سفرها تجارب زيادي بدست آورد. آموندسن تصمیم گرفت نخستین کسی باشد که جنوبی‌ترین نقطه زمین را فتح کرده است. براي رسيدن به اين هدف، يك هماورد داشت.

رابرت فالكون اسكات، يك افسر انگليسي. در سال 1911 هر دو نفر که سرپرستی دو گروه در دو مسير جدا از هم، به سمت هدفی مشترک را داشتند، سفر تاریخی خود را شروع کردند. اما هنگامیکه گروه اسكات با سختيهای زیادی روبرو شد، گروه آموندس توانست به هدف برسد.براي نخستین بار در تاريخ، انسان گام بر جنوبي‌ترين و سردترين نقطة سياره‌ی خود گذاشت.

-قطب جنوب یعنی، هزاران کوه یخی که هر کدام به شکلی متفاوت از یکدیگر می‌باشند. رنگ ها ترکیبی ازعمق‌های گوناگون سفید و آبی هستند. اینجا، گویی زمان متوقف شده است. هیچ صدایی نیست و سکوت تنها صدایی است که باید آن  را باور کنی. باید از نزدیک ببینید و حس کنید. طبیعت و رنگ‌ها با همه جای دنیا فرق دارد.

راستی این سرزمین اسرار آمیز چه ویژگیهایی دارد، مختصات آن چیست؟ کمی بیشتر درباره آن و اهمیتش برای این کره آبی بدانیم؟

قطب جنوب به یکی از دو نقطه‌ای گفته می‌شود که خط واصل آن حول محور زمین برهم‌نهاده است. به نقطه‌ای که در شمال زمین قرار دارد قطب شمال و دیگری که در جنوبگان قرار دارد قطب جنوب گویند ،که مختصات ۹۰ درجه و ۳۵ دقیقه غربی و ۶۸ درجه و ۵۰ دقیقه جنوبی می‌باشد. اگرچه خود، چهار نقطه است.

-قطب جنوب جغرافیایی، قطب جنوب مغناطیسی، قطب جنوب ژئومغناطیسی و قطب جنوب دسترس‌ناپذیر.

  • جنوبگان

جنوبگان به قاره‌ای گفته می‌شود که پیرامون قطب جنوب، زمین را در بر‌گرفته است. کمابیش همه‌ی سطح آن با یخ پوشیده شده‌است. بنا به گونه‌ای دسته بندی قاره‌ها، جنوبگان هفتمین قاره روی کره زمین و پنجمین قاره ازبابت گستردگی می‌باشد. ولی با این وجود کمترین آمار مردمان را میان همه قاره‌ها دارد. که بیشتر آنها دانشمندان و پژوهشگران می‌باشند.همچنین بلندترین میانگین بلندی، کمترین میانگین رطوبت و پایین‌ترین میانگین دما در میان همه قاره‌های جهان به این قاره وابسته است.

  • اکتشاف

پس از کشف قاره جنوبگان، شمار بسیاری از گروه‌های اکتشاف ادعا کردند که نخستین گروهی بوده‌اند که به قاره جنوبگان رسیده‌اند. گفتنی است که جغرافیای سواحل قاره جنوبگان تا اواسط قرن ۱۹ میلادی هنوز ناشناخته بود. چالرز ویلکز افسر نیروی دریایی آمریکا بدرستی بیان کرد که جنوبگان قاره‌ای جدید است.

اولین تلاش برای یافتن یک راه از کناره‌های ساحلی قاره جنوبگان به نقطه قطب جنوب توسط اکتشاف‌گر انگلیسی به نام رابرت فالکون اسکات  در سالهای ۱۹۰۱–۱۹۰۴ انجام شد. اولین کسانی که به نقطه قطب جنوب جغرافیایی رسیده‌اند، روئال آموندسن نروژی و گروهش بودند. در ۲۹ نوامبر ۱۹۲۸ دو افسر نیروی دریایی آمریکا، آدمیرال ریچارد بیرد  و کمک خلبانش نخستین کسانی بودند که بر فراز قطب جنوب پرواز کردند.

گروهی از پژوهشگران، پس از چهار سال و طی دو ماموریت اکتشافی و به همراه یک کاوشگر، موفق به طراحی نخستین نقشه سه بعدی از کوههای یخ شناور در قطب جنوب شدند. این پروژه در سال ۲۰۱۰ بر روی کشتی تحقیقاتی سلطنتی به نام جیمز کلارک روس و در دریای پر از یخ بلینگ هاوزِن آغاز شد.

پژوهشگران یک کاوشگر مجهز به دستگاه ردیابی صدا را به زیر یخها فرستادند. ماموریت این کاوشگر نقشه برداری از مساحتی برابر پانصد هزار متر مربع زیر یخهای شناور بوده است.

هدف ما برابرسنجی اطلاعات زیر یخها با تصویرهای دریافتی از ماهواره جهت اندازه‌گیری کوههای یخ بوده است. تلاش ما بر این است که نقشه روی آب یخها را با نقشه زیر آب آنها برابر سنجی کنیم تا سپس با استفاده از تصویرهای گرفته شده از ماهواره، بتوانیم یک نقشه شبیه سازی شده از اندازه و حجم یخها را نمودارسازی کنیم.

تغییرات آب وهوایی کره زمین که در ۱۰۰ سال گذشته شدت گرفته بر وضعیت جنوبگان تاثیر گذاشته است. کوچک ترین تغییرات در این منطقه نیز تاثیرات آشکاری بر وضعیت آب وهوایی کره زمین خواهد داشت. جنوبگان، به دلیل این تأثیر، منابع بزرگ زیست‌محیطی و طبیعی و محیط زیست دست نخورده‌اش باعث شده که  به کانون توجه جهانیان تبدیل شود. ویژگی‌های یگانه جنوبگان، در طی ۵۰ سال گذشته، امکان پژوهش بر روی سرچشمه خشکی‌ها، آلودگی و تغییر در آب وهوای زمین را برای دانشمندان فراهم آورده است. به همین خاطر به شدت از محیط زیست این قاره نگهبانی می‌شود.

  • قاره ی غیر قابل سکونت

باوجودی که عکس های بسیاری از مکتشفین قطب جنوب وجود دارد که پرچم هایشان را در یخ‌های قطب جنوب محکم کرده‌اند اما قاره‌ی قطب جنوب تنها بخشی از کره‌ی زمین است که به هیچ کس وابسته نیست. هنوز هم هیچ آثار تاریخی کشف نشده که نشان دهنده‌ی حضور مردم بومی در این منطقه باشد. قاره‌ی قطب جنوب توسط پیمان نامه‌ی قطب جنوب اداره می‌شود که روشن می‌کند این بخش یا منابع آن تنها باید در جهت انگیزه‌های علمی و صلح جویانه استفاده شوند.

جنوبی ترین قاره‌ی کره‌ی زمین ۹۰ درصد از همه یخ‌های زمین را در خود دارد که برابر با سه چهارم منابع آب شیرین در جهان است.

با وجود سرمای خیلی زیاد، اقیانوسی که قطب جنوب را دربرگرفته، غنی‌ترین ناحیه جهان از نظر زندگی است. این قاره زیستگاه صد ها گونه‌ی گیاهی و جانوری ویژه است. بسیاری از آنها در هیچ جای دیگر این کره ی خاکی پیدا نمی‌شوند. گونه های گوناگونی از پرند‌گان، پنگوئن‌ها به ویژه پنگوئن امپراطور، فُک‌های میگو‌خوار و نهنگ قطبی و غیره در آنجا وجود دارند.

  • آیا خرس های قطبی و پنگوئن ها زیستگاه مشترکی دارند؟

نه، این دیدگاه اشتباهی است که بیشتر مردم به آن باور دارند. پنگوئن‌ها تنها در نیمکره‌ی جنوبی زندگی می‌کنند یعنی در بخش جنوبگان، جایی که بر روی خشکی هیچ دشمن طبیعی ندارند.

پژوهشهای دانشمندان روشن ساخته که در قطب جنوب به دلیل تأثیرات گرم شدن کره‌ی زمین و تغییر در آب و هوا، یخ‌های آن در حال ذوب شدن است.

فيلم علمى_ تخيلى «روز پس از فردا» داستانى از وحشت و هراس حقيقى از تغییرات آب و هوایی را نشان می‌دهد. زمين و کمابیش هر چيزى كه در آن است، به ناگهان یخ می‌زند. شگفت آورتر اينكه رويداد یاد شده حاصل پديده گرم شدگى زمين است. اما آيا به راستی دوران سردى را در پيش داريم؟ سال ۲۰۰۰ تكه‌هاى بزرگى از كمربند يخى در قطب جنوب جدا شده و از بين رفتند. در فيلم علمى_ تخيلى «روز پس از فردا» يك دانشمند پژوهشگر هوا، ماجرايى را درست شبيه آنچه كه بر سر کمربند‌های یخی آمده پيش بينى مى‌كند كه در سال ۲۰۰۲ رخ مى‌دهد. در اين فيلم كه به يك شعر حماسى بيشتر شبيه است نيز تكه‌ای بزرگ از يخ جدا می‌شود. کارگردان در فيلمنامه همه تلاش‌هاى انسان‌ها را برای نجات به تصوير مى‌كشد. این فیلم آینده بشریت را در صورت بی‌توجهی به محیط زیست که باعث ذوب شدن یخهای قطبی شده است به تصویر کشیده است.

آیا براستی ما از این تنها زیستگاه بشر به درستی نگهبانی خواهیم کرد؟